Körfez’den ABD’ye soğuk duş! Petro-dolar düzeni çöküyor mu?
Orta Doğu’da artan gerilim ve İran merkezli gelişmeler, küresel finans sisteminin temel taşlarından biri olan petro-dolar düzenine yönelik tartışmaları yeniden alevlendirdi. Uzmanlara göre, ABD’nin uzun yıllardır sürdürdüğü enerji-finans dengesi ciddi bir kırılma sürecine girmiş olabilir.
1970’li yıllarda Henry Kissinger öncülüğünde kurulan sistem, Körfez ülkelerinin petrol gelirlerini ABD finansal varlıklarına yönlendirmesi üzerine inşa edilmişti.
Bu yapı, Soğuk Savaş’tan küresel krizlere kadar birçok dönemde dayanıklılığını koruyarak ABD ekonomisinin en önemli destek unsurlarından biri oldu.
Ancak son dönemde İran ile bağlantılı gelişmeler ve bölgedeki çatışmalar, bu “erdemli döngü” olarak adlandırılan yapının zayıfladığını ortaya koyuyor.
Geleneksel olarak petrol ihracatından elde edilen dolar gelirlerinin önemli bir kısmı ABD Hazine tahvillerine yönlendirilirken, son yıllarda bu eğilimde belirgin bir değişim gözleniyor.
Körfez ülkelerinin hem daha düşük hacimde petrol ihraç etmesi hem de elde edilen gelirleri farklı varlıklara yönlendirmesi, sistemin temel dinamiklerini sarsıyor.
Bu değişim, ABD’nin küresel finansal üstünlüğünü destekleyen en önemli mekanizmalardan birinin zayıflamasına neden oluyor.
Bloomberg'te yer alan habere göre, Petro-dolar sistemindeki çözülmenin bir diğer ayağını ise yabancı merkez bankalarının ABD varlıklarından çıkışı oluşturuyor. Birçok ülke, kendi para birimlerini korumak amacıyla ABD Hazine tahvillerinde satışa yöneliyor.
Son veriler, yabancı merkez bankalarının haftalardır net satıcı konumunda olduğunu gösteriyor. Federal Reserve Bank of New York nezdinde tutulan yabancı varlıkların yaklaşık 82 milyar dolar azalarak 2,7 trilyon dolara gerilemesi, bu eğilimin somut bir göstergesi olarak öne çıkıyor.
Geçmiş kriz dönemlerinde yatırımcıların güvenli liman olarak gördüğü ABD tahvilleri, genellikle talep artışıyla birlikte faizlerin gerilemesine neden oluyordu. Ancak mevcut tabloda bunun tersi bir durum yaşanıyor.
Yabancı talebin azalmasıyla birlikte ABD tahvil faizlerinin yükselmesi, küresel piyasalarda dengelerin değiştiğine işaret ediyor. Bu durum, doların rezerv para rolü açısından da yeni riskleri gündeme getiriyor.
Petro-dolar sisteminin bir diğer temel unsuru olan petrol ticaretinin dolar üzerinden yapılması da sorgulanmaya başlandı.
İran’ın petrol satışlarında Çin yuanını öne çıkarması, alternatif para birimlerinin enerji ticaretinde daha fazla kullanılabileceğine işaret ediyor.
Bu gelişme, doların küresel ticaretteki ağırlığının zamanla azalabileceği yönündeki beklentileri güçlendiriyor.
Uzmanlara göre mevcut süreçte petro-dolar sisteminin iki ana sütunu aynı anda zayıflıyor:
*Petrol ticaretinde doların payının azalması*Petrol gelirlerinin ABD finansal varlıklarına dönüşünün düşmesi
Bu çift yönlü kırılma, küresel finans sisteminde uzun vadeli yapısal değişimlerin habercisi olarak değerlendiriliyor.
