Trump piyasalara benzin döktü: PETROL ZİKZAK ÇİZİYOR!

Orta Doğu’da gerilim yeniden tırmanıyor. Daha önce de Körfez’de yaşanan krizlerde petrol fiyatlarının sert dalgalandığını gördük. Özellikle Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji ticaretinin kritik noktaları risk altına girdiğinde piyasalar anında tepki veriyor. Bir yandan da ABD’de Donald Trump’ın zaman zaman yaptığı açıklamaların piyasalarda oynaklığı artırdığı yorumları var.

Geçmişteki Orta Doğu krizleri de düşünüldüğünde bugün petrolün bir aşağı bir yukarı hareket etmesinin temel nedeni nedir? Gerçekten jeopolitik risk mi fiyatlanıyor, yoksa siyasi söylemler piyasaların ayarıyla mı oynuyor? Ekonomist Muhammet Bayram değerlendirdi;

PİYASALARDA BELİRSİZLİK ARTIYOR

Söylemler aslında piyasanın ayarlarıyla oynuyor. Trump'ın yaptığı açıklamalar hem altını hem petrolü şekillendiriyor ve belirsizliği artırıyor. Bu durum petrol fiyatlarında daha önce görülmemiş bir oynaklığa neden oldu. Bir anda Brent petrolün 125 dolara yükseldiğini, ardından 80 dolara kadar gerilediğini görüyoruz. 80 dolar seviyesinden %50’lik bir artışın yaşanması piyasanın dengesini bozan bir gelişme.

PEKİ PETROL NELERİ ETKİLİYOR?

Biz petrolü çoğu zaman sadece yakıt olarak düşünüyoruz ancak üzerimizdeki tekstil ürünlerinden ayakkabılarımıza, mutfak eşyalarımıza, hatta gündelik hayatta kullandığımız hemen her ürüne kadar petro-kimya türevleri bulunuyor. Bu nedenle petrolü yalnızca uçak yakıtı, araba yakıtı veya ısınma aracı olarak değerlendirmemek gerekiyor.

II. Dünya Savaşı’ndan bu yana üretimin temel hammaddesi petrole dayandı. Sadece Türkiye değil, Orta Doğu, Orta Asya, Avrupa ve dünya genelinde ekonomiler petrole bağımlı hâle geldi. Petrolün yerine geçebilen tek şey ise nadir toprak elementleri. Yeni küresel rekabetin ve hatta yeni savaşların temel sebebinin de bunlar olabileceği ifade ediliyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI VE ÇİN-ABD GERİLİMİ

Bu savaşın gerekçelerinden biri de Çin’in artan etkisini kırmak. Nisan ayındaki görüşme öncesinde Trump’ın “Venezuela’daki petrolleri aldım, İran’daki petrolleri de aldım. Peki Çin sen ne yapacaksın?” mesajı da buna işaret ediyor.
Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol miktarı yaklaşık 20 milyon varil. Bunun 5.4 milyon varili doğrudan Çin’e gidiyor. Dolaylı yollarla bu oran zaman zaman %50’yi buluyor.

Elektrikli araçların artması ve Çin’in yenilenebilir enerji alanında Avrupa’dan daha ileri seviyeye gelmesi, ABD’nin Çin’i maliyet yönünden sıkıştırma çabasını daha kritik hâle getiriyor. Bu da masada ABD’ye önemli bir koz sağlayabilir. Savaşın ilk günlerinden beri konuşulan Hürmüz Boğazı konusunda beklenen gelişme yaşandı.

BÖLGEDE YÜKSEK RİSK: MAYINLAR VE GERİLİM

Tarihte üç büyük kriz yaşandı: Arap Ayaklanması, İran’daki rejim değişikliği ve bugün yaşanan gerilim. Şu an 33 kilometrelik dar bir alanda İran’ın mayın gemileriyle bölgeyi döşediği konuşuluyor. ABD Savunma Bakanlığı ise “bölgedeki mayın gemilerini yüksek hassasiyetle vurduklarını” açıklıyor.

İran, Hürmüz Boğazı’nı kapatma noktasına yaklaşmış durumda. Haber akışlarına baktığımızda, İran’ın barışçıl mesajlar verse de ABD’den “tüm Orta Doğu’daki üslerin kapatılması” ve “Trump’ın özür dilemesi” gibi ağır şartlar sunduğu görülüyor. Bu taleplerin Trump’ın egosunu ciddi şekilde zorlayacağı açık. Bu nedenle İran’ın son kozunu oynamaya hazırlandığı değerlendiriliyor.

KÜRESEL ENFLASYONA DOĞRU

Petrol şu anda 120 dolar seviyesinden gerilemiş olsa da, uçaklar yakıtı genellikle bir ay öncesinin fiyatıyla alıyor. Ancak tedarik sağlayan şirketlerin güncel fiyatlarla satış yaptığı görülüyor. Bu durum uluslararası uçuş maliyetlerini artıracak. Hem yolcu hem kargo uçaklarında maliyet yükselirse küresel enflasyonun da artması kaçınılmaz olacak.

Pek çok ürünün karayoluyla ve uçak kargoyla taşındığı düşünülürse, petrol fiyatlarındaki artışın dünya ekonomisine etkisi çok daha belirgin hâle gelecek. Bu nedenle dünya liderlerinin son derece temkinli davrandığı bir süreçten geçiyoruz.

İLGİLİ HABER

FİNANS

SON DAKİKA | Borsa İstanbul güne yükselişle başladı: BIST 100, 13.188 puanı gördü

Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Sorumluluk Beyanı