BORSADA MANİPÜLASYON ALARMI! Uzman isimden yatırımcılara kritik uyarı
Dün Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla sanal medya üzerinden yanıltıcı içerik üreten hesap sahipleri hakkında soruşturma başlatıldığını açıkladı. Peki, borsada manipülasyon nasıl yapılıyor? Ekonomiyi ve yatırımcıları nasıl etkiliyor? Ekonomist Muhammet Bayram, konuya ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Nüfusun artmasına rağmen borsadaki yatırımcı sayısında belirgin bir gerileme yaşanıyor. 2023 yılında 7,64 milyon (7 milyon 640 bin) kişi borsada işlem yaparken, günümüzde bu sayı 6,3 milyon seviyelerine kadar düşmüş durumdadır. Normal şartlarda yatırımcı sayısının artması beklenirken, işlem gerçekleştiren kişi sayısında yaklaşık 800 binlik bir azalma göze çarpmaktadır.
MANİPÜLASYONUN İKİ FARKLI TÜRÜ: BİLGİ VE İŞLEM BAZLI
Piyasadaki manipülasyonu "bilgi bazlı" ve "işlem bazlı" olmak üzere iki ana kategoride değerlendirmek gerekmektedir. Bilgi bazlı manipülasyonda; yalan haberler yayılarak veya bir hissenin değer kazanacağına dair asılsız bilgiler sunularak piyasadaki yatırımcılar etkilenmeye çalışılır. Örneğin WhatsApp, Telegram veya diğer sanal medya platformları üzerinden kurulan gruplarda organize olan kişiler, birlikte hareket etmek suretiyle hisse fiyatlarına müdahale ederler.
Yatırımcıların bu gruplardaki yönlendirmelerle alım-satım yapması, onları doğrudan bir suça alet etmekte ve suçlu konumuna düşürmektedir.
İşlem bazlı manipülasyonda ise bir hissenin gerçek bir değeri olmaksızın, piyasada suni hareketler oluşturularak hisse değerleri etkilenir. Örneğin 40 lira olan bir hissede, şirketin KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu) bildirimi veya makul bir gerekçesi olmamasına rağmen yüksek alım emirleriyle suni bir algı yaratılır. Fiyat 100 liraya kadar tırmandırılırken sanal medya grupları üzerinden "hisse artacak" haberleri yayılır. Fiyat en yüksek seviyeye ulaştığında ise suni artışı sağlayanlar ellerindeki hisseleri satarak kendi kârlarını maksimize ederler. Bu durum, ufak birikimlerini değerlendirmek isteyen sade vatandaşın büyük zararlara uğramasına yol açar.
HAKSIZ KAZANÇ VE SPEKÜLASYONA KARŞI SERT ÖNLEMLER
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), piyasadaki bu olağanüstü işlem hareketlerine karşı son derece katı düzenlemeleri devreye sokmuştur. Örneğin Türkiye'deki yüksek potansiyelli şirketleri portföyüne alan MSCI endeksi, son dönemde yaşanan olağanüstü ve manipülatif işlem hareketleri nedeniyle bazı hisse senetlerini endeksinden çıkarmak zorunda kalmıştır.
Ayrıca fon tarafında da şeffaflık artırılmaktadır. Önceden sadece %5’in üzerindeki pay sahiplikleri açıklanabilirken, %5’in altındaki fon hissedarlarının kimliği belirsiz kalmaktaydı. Yeni düzenlemelerle birlikte fondaki pay sahiplikleri ve kimin nasıl işlem yaptığı bizzat kamuoyuna açıklanacaktır.
Öte yandan, piyasada güvensizlik yaratmaya çalışan asılsız haberlere karşı da hukuki süreçler başlatılmıştır. Geçmişte Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in istifa ettiğine dair yayılan asılsız iddialar veya TÜSİAD yönetimiyle ilgili çıkarılan söylentiler borsa endeksinde ani düşüşlere neden olmuştu. Piyasa üzerinde manipülasyon yapmaya çalışan bu tür hesaplara karşı Bakırköy Başsavcılığı tarafından soruşturma başlatılmış olup, ilgili hesaplar kontrol altına alınarak tek tek ifadeye çağrılacaktır.
PİYASADA YÖN NE OLACAK?
Piyasada spekülasyon ve manipülasyon kavramlarını birbirinden ayırmak şarttır. Spekülasyon suç teşkil etmezken, piyasayı doğrudan ya da insider (içeriden alınan) bilgiyle manipüle etmek Türk Ceza Kanunu’na göre suçtur. Manipülasyon suçu işleyenler için 3 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ve borsada işlem yapma yasağı uygulanmaktadır.
Yurt dışı bağlantılı veya "bir masa bir kasa" olarak tabir edilen niteliksiz şirket hisselerinden çıkış yapılarak BİST 30, BİST 50, bankacılık ve holding hisselerine yönelim başladığı görülmektedir. SPK'nın kararlı adımları ve başsavcılığın yürüttüğü soruşturmalar sayesinde piyasa kendi dengesini bulacak, yatırımcılar borsa oynamak yerine gerçek şirket değerlerine göre daha sağlıklı işlemler gerçekleştirebilecektir.
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Sorumluluk Beyanı