A'dan Z'ye FON REHBERİ: Fonu kim yönetir? Devlet garantisi var mı? Fon batarsa ne olur? Fonda para kalır mı?
Yatırım fonlarına ilgi artarken, fonların işleyişi ve yatırımcıların güvence durumu da merak konusu oluyor. MKK verilerine göre toplam portföy değeri 11 trilyon liraya yaklaşan fon piyasasında 5,97 milyon yatırımcı bulunurken, “Fon batarsa param ne olur?”, “Devlet garantisi var mı?” ve “Portföy yönetim şirketi iflas ederse ne olur?” soruları öne çıkıyor. Posta Gazetesi Ekonomi Müdürü Bilal Emin Turan, fonların kuruluşundan saklama yapısına, Yatırımcı Tazmin Merkezi’nin kapsamından tasfiye sürecine kadar yatırımcıların bilmesi gerekenleri yazdı.
Bilal Emin Turan'ın Posta Gazetesi'ndeki köşe yazısı şöyle:
Yatırım fonlarına ilgi her geçen gün artıyor. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verilerine göre; fonların toplam portföy değeri 11 trilyon liraya dayandı. Fon piyasasındaki yatırımcı sayısı 5.97 milyon kişiye ulaştı. Hisse, altın, gümüş, faiz, tahvil, petrol... Fonlar aracılığıyla aynı anda birden fazla enstrümana yatırım yapılabiliyor. Hesaptaki 100 lirayla bile fon almak mümkün. Bir başka ifadeyle fonlar küçük adımlarla büyük yatırımların kapısı açılıyor.
Ancak son günlerde portföyünde ağırlıklı olarak hisse taşıyan fonlarla ilgili spekülasyonlar ve söylentiler artmaya başladı. ‘Şu fondan para çıkışı hızlandı’, ‘Şu fonlar batacakmış’, ‘X portföyün sahibi yurtdışına kaçmış’.... Özellikle Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) hisse senedi fonlarına yönelik düzenlemesinden sonra konu daha çok gündeme gelmeye başladı. Peki fonu kim yönetir? Devlet garantisi var mı? Fon batarsa ne olur? Fonda para kalır mı? İşte tüm detaylarıyla fonlar...
Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) yatırımcı bilgilendirme kitapçığında yatırım fonları için ‘halktan topladıkları paralar karşılığı, ortaklık payı, kamu/özel sektör borçlanma araçları, ters repo gibi para ve sermaye piyasası araçlarından ve altın ile diğer kıymetli madenlerden oluşan portföylerdir’ deniyor.
KİMLER KURABİLİR?
Yatırım fonları yalnızca SPK tarafından yetkilendirilmiş portföy yönetim şirketleri tarafından kurulabiliyor.
RİSKLİ Mİ?
Bu, fon türüne göre değişiyor. Risk 1 ila 7 arasında değişiyor. 1 en düşük risk seviyesi, 7 ise en yüksek risk seviyesini temsil eder. Örneğin; para piyasası fonlarının risk düzeyi 1-2 olurken hisse senedi yoğun fonların risk düzeyi 6-7 olabilir.
Bu en çok merak edilen konuların başında geliyor. Fonlar mevduatla karıştırılmamalı. Mevduatta bulunan TMSF garantisi (1.2 milyon lira) yatırım fonlarında yok! Ancak fonlar Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) bünyesinde izlenebiliyor. Ayrıca fonlar SPK gözetiminde. Fonlar, üç ayda bir bağımsız denetimden de geçer.
TAKASBANK GÜVENCESİNDE
Zimmete geçirme söz konusu olur mu?
Bir portföy yönetim şirketinin yatırım fonundaki paraları doğrudan zimmetine geçirmesi teknik ve yasal olarak çok zordur. Çünkü paranız portföy yönetim şirketinin kasasında değil, resmi saklayıcı kurum olan Takasbank nezdinde kendi adınıza tutulur. Şirket yöneticileri fon içindeki nakdi veya hisseleri kendi hesaplarına geçiremez, kendi borçları için rehin gösteremez. Fon yöneticisi parayı çalamaz ama yaptığı yanlış/kötü yatırımlar sebebiyle fon değer kaybedebilir. Fon yöneticileri kasıtlı bir şekilde usulsüzlük yaparsa hapis ve idari para cezaları alır.
Yatırımcı Tazmin Merkezi devreye girer mi?
Yatırımcı Tazmin Merkezi, faaliyet izni iptal edilen, iflas eden veya sermaye piyasası faaliyetlerinden doğan nakit ve sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüklerini yerine getiremeyen yatırım kuruluşlarının, yatırımcıların alacaklarını ödeyemez duruma gelmesi halinde devreye girer. Yatırımcı Tazmin Merkezi tarafından 2026 yılı için yatırımcı başına ödenebilecek azami tavan tutar 2 milyon 65 bin 145 lira olarak belirlenmişti. Hisselerin değer kaybetmesinden doğan zararlar tazmin kapsamında değil.
İsme kayıtlı fonlar nasıl sorgulanır?
İsminize kayıtlı yatırım fonu veya katılım fonu varlıklarını öğrenmek için Merkezi Kayıt Kuruluşu’nun (MKK) e-YATIRIMCI uygulamasını kullanabilirsiniz. e-YATIRIMCI sistemine e-Devlet şifreniz veya MKK sicil şifrenizle giriş yaptıktan sonra adınıza kayıtlı tüm hisse, yatırım fonu ve diğer sermaye piyasası varlıklarınızı portföy özetinizde görebilirsiniz. 7/24 sorgulama yapılabilir.
Portföy şirketi batarsa ne olur?
Fonun malvarlığı, portföy yönetim şirketinin malvarlığından ayrıdır. Yani şirket batsa (iflas etse) bile fonlar batmaz. Fonlardaki varlıklar (hisse senedi, altın, bono vb.) şirketin kasasında değil, resmi saklama kuruluşu olan Takasbank güvencesi altında saklanır. Şirket sadece varlıkları sizin adınıza yönetme yetkisine sahiptir, onlara sahip olamaz. Sermaye Piyasası Kanunu uyarınca fon malvarlığı rehin alınamaz, teminat gösterilemez ve üçüncü kişiler tarafından haczedilemez. Portföy şirketi kamuya devredilse dahi fonlar başka bir amaçla kullanılamaz. Şirket batarsa fon ya başka bir portföy şirketine devredilir ya da fon varlıkları (hisse, tahvil atın vb) satılır yani fon tasfiye edilir. Tasfiye sürecinde elde edilen para ‘ ilk giren ilk çıkar’ mantığıyla yatırımcılarına ödenir. Özetle fonda paranız kalmaz. Ama değer kaybı yaşanabilir.
İhbarlı statü başvurusu olur mu? Dedikodu, asılsız panik ve korku kaynaklı toplu satış dalgaları oluşursa, fon pay fiyatlarında geçici veya kalıcı değer kayıpları yaşanabilir. Aynı anda satış nedeniyle fonun nakde dönmesi zor olabilir. Bu durumda portföy yönetim şirketi ‘ihbarlı fon statüsü’ için başvuru yapabilir. İhbarlı fon statüsü, yatırım fonlarında piyasadaki olağanüstü nakit (likidite) sıkışıklıkları veya büyük ölçekli geri dönüş talepleri karşısında, fon yönetiminin portföyü korumak ve yatırımcılar arasında adaletsizliği önlemek amacıyla yasal mercilerden (SPK gibi) talep ettiği bir yöntemdir. İhbarlı fon statüsündeyken satış emri verildiğinde T+1, T+2 gibi süreler işlemez.
Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcı kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış ya da yanıltıcı bilgi verdiği, söylenti çıkardığı, haber veya yorum yaptığı değerlendirilen kişiler hakkında soruşturma başlatıldığını açıkladı. Başsavcılık, sosyal medya üzerinden yanıltıcı içerik üreten hesap sahiplerinin de soruşturma kapsamında olduğunu belirtti. Paylaşımları yapan şüphelilerin gerçek kimlikleri ile delillerin tespit edilmesi amacıyla İstanbul İl Jandarma Komutanlığına talimat verildiği açıklandı.
Burada yer alan bilgiler yatırım tavsiyesi içermez. Bilgi için: Sorumluluk Beyanı